Kategori: Makale

| Aylık Mail Bülteni

| Instagram 

| Linkedin 

| Spotify 

| Youtube 

| Medium 

| Facebook 

| 1000Kitap 

| GooglePlay

İnsanın dünyayı değiştirme arzusu aslında çok eski. Tarih boyunca toplumlar, karşılaştıkları sorunlara çözüm üretmeye çalıştı. Kimi zaman bu çözümler teknolojiye dönüştü, kimi zaman sosyal hareketlere. Bugün sıkça duyduğumuz “sosyal inovasyon” kavramı da işte bu uzun yolculuğun günümüzdeki yansıması.

Şunu fark etmişsindir: Son yıllarda insanlar sadece maddi kazanç peşinde koşan fikirlerden çok, bir anlam, bir fayda arıyor. Özellikle genç kuşaklarda bu eğilim çok güçlü. Artık yeni nesil bir girişimci, “benim işim ne kadar para kazanıyor?” sorusundan çok “benim işim kime, nasıl dokunuyor?” diye düşünüyor. İşte sosyal inovasyon tam da bu noktada sahneye çıkıyor.

Sosyal inovasyonu basitçe tanımlamak gerekirse, toplumsal sorunlara yeni, yaratıcı ve sürdürülebilir çözümler üretme süreci diyebiliriz. Ama burada altını çizmem gereken önemli bir nokta var: Sosyal inovasyon sadece bir çözüm bulmak değildir, aynı zamanda bu çözümün kalıcı olması ve insan hayatına dokunmasıdır.

Bir örnek verelim. Dünyanın farklı yerlerinde atık malzemelerden okul inşa eden girişimler var. Yani çöp olarak gördüğümüz plastik şişeler, kartonlar ya da ahşap atıklar, çocukların eğitim göreceği sınıflara dönüşüyor. Bu sadece çevreyi korumakla kalmıyor, aynı zamanda eğitime erişimi olmayan çocukların geleceğini değiştiriyor. İşte bu, sosyal inovasyonun tam kalbine dokunan bir örnek.

Peki neden sosyal inovasyona bu kadar ihtiyaç duyuyoruz? Çünkü klasik yöntemler çoğu zaman yetersiz kalıyor. Devletler büyük bütçelerle projeler yapıyor, şirketler kurumsal sosyal sorumluluk kapsamında kampanyalar düzenliyor. Ama çoğu zaman sorunlar derinleşmeye devam ediyor. Sosyal inovasyon ise toplumu merkeze alıyor. Yani “sorunun sahibi kim, çözüm sürecine nasıl katılabilir?” sorularını soruyor. Çözümü sadece yukarıdan aşağıya değil, aşağıdan yukarıya doğru da inşa ediyor.

Burada bir başka kritik kavram devreye giriyor: sosyal etki. Her sosyal inovasyonun nihai hedefi toplumsal bir etki yaratmaktır. Sosyal etkiyi ölçmek kolay değil ama mümkün. Örneğin, “kaç kişi temiz suya erişti?”, “kaç genç istihdama dahil oldu?” gibi somut göstergeler üzerinden etkiler ölçülebilir. Bu ölçüm sadece rakam vermek için değil, çözümün gerçekten işe yarayıp yaramadığını anlamak için yapılır.

Sen de fark etmişsindir, çoğu zaman iyi niyetli girişimler kısa sürede kaybolup gidiyor. Bunun sebebi, etkisini ölçememesi ve sürdürülebilirliğini sağlayamaması. O yüzden sosyal inovasyonda sadece hayal değil, güçlü bir sistem ve strateji de gerekiyor.

Şimdi biraz daha derine inelim. Sosyal inovasyonu diğer kavramlardan ayıran şey nedir? Birçok kişi “sosyal girişim” ile “sosyal inovasyon”u aynı şey sanıyor. Oysa sosyal girişim, sosyal inovasyonun araçlarından sadece biri. Sosyal girişim, toplumsal sorunlara çözüm sunarken aynı zamanda ekonomik bir model de kurar. Yani hem sosyal fayda üretir hem de gelir elde eder. Ama sosyal inovasyon bunun daha geniş bir kavramıdır; bir politika değişikliği, bir eğitim modeli ya da bir dijital platform da sosyal inovasyon olabilir.

Mesela Hindistan’da kadınların hijyen ürünlerine erişimini kolaylaştıran düşük maliyetli üretim makineleri geliştirilmişti. Bu sadece bir ürün değil, aynı zamanda bir toplumsal dönüşüm hareketiydi. Çünkü kadınların sağlık hakkı güçleniyor, istihdam yaratılıyor ve tabular kırılıyordu. Tek bir inovasyon, birçok sosyal etkiyi aynı anda tetikliyordu.

Şimdi gel, biraz da Türkiye’den örneklere bakalım. Son yıllarda burada da sosyal inovasyon ekosistemi hızla gelişiyor. Genç girişimciler, STK’lar ve üniversiteler bu alana yatırım yapıyor. Mesela gençlerin gönüllülük yaparken aynı zamanda kariyerlerine katkı sağlayacak platformlar kuruluyor. İnsanlar sadece bağış yapmıyor, aynı zamanda bilgilerini, deneyimlerini paylaşıyor. Bu da gösteriyor ki sosyal inovasyon artık sadece “bir şey vermek” değil, “birlikte üretmek” üzerine kurulu.

Burada önemli olan bir başka nokta da umut. Çünkü sosyal inovasyon aslında umutsuzluğa meydan okumaktır. “Bu sorun çözülemez” dendiğinde, birileri çıkar ve “hayır, çözülür” der. İşte bu nedenle sosyal inovasyonun duygusal tarafı da çok güçlüdür. İnsanlara sadece ekmek, su, eğitim sağlamaz; aynı zamanda geleceğe dair umut verir.

Şunu da unutmamak gerek: Sosyal inovasyon bireysel kahramanlıklarla değil, kolektif çabalarla büyür. Bir fikir tek başına yeterli değildir; o fikri hayata geçirecek bir topluluk, bir destek ağı ve sürdürülebilir bir model gerekir. Bu yüzden üniversitelerden şirketlere, belediyelerden sivil toplum kuruluşlarına kadar herkesin iş birliği önemlidir.

Belki de sana en çok şunu söylemek istiyorum: Sosyal inovasyon sandığından daha yakınında. Günlük hayatta bile küçük sosyal inovasyon örneklerine rastlayabilirsin. Bir mahallenin kendi atıklarını ayrıştırıp kompost yapması, gençlerin sokak hayvanları için akıllı mama kapları geliştirmesi ya da yaşlıların dijital dünyaya erişimini kolaylaştıran gönüllü gruplar… Bunların hepsi sosyal inovasyonun bir parçası.

Ve belki de en heyecan verici tarafı şu: Sosyal inovasyon her zaman büyük bütçeler istemiyor. Bir fikir, bir topluluk ve biraz cesaret çoğu zaman yeterli oluyor. İşte bu yüzden, sosyal inovasyonun insan hayatına dokunan gücü, sadece akademik bir kavram değil, hepimizin dokunabileceği bir gerçekliktir.

Kaynakça

1. Kaynakça
2. The Open Book of Social Innovation – Sosyal inovasyonun tanımı ve farklı örnekler
   🔗 Link
3. What Is Social Innovation? (Stanford Social Innovation Review) – Sosyal inovasyon kavramı ve akademik tartışmalar
   🔗 Link
4. OECD – Social Innovation: Policies for Impact – Sosyal inovasyon politikaları ve uygulamalar
   🔗 Link
5. Arunachalam Muruganantham – Düşük maliyetli hijyenik ped üretimi projesi
   🔗 Jayaashree Industries Resmi Web Sitesi
6. Askıdanevar.com– Türkiye’de en çok bilenen sosyal girişimi
   🔗 Proje sitesi
7. Sosyal Girişimcilik Ağı – Türkiye’deki sosyal girişimler için ağ platformu
   🔗 Proje sitesi

Evet, evet hâlâ.

Neden mi hâlâ?

Bunca umutsuzluğun, karamsarlığın ve hatta kötümserliğin gözümüze sokulmaya çalışıldığı şu günlerde hâlâ demeyelim de ne diyelim? “Umudum var.” diyerek konuyu sıradanlaştıralım mı? Son yıllarda sanki – dünya kuruldu kurulalı – bu kadar kötülük ve olumsuzluk yaşanmamış ve dünya tarihinde, en çok umudunu yitirmesi ve terk edip gitmesi gereken bizlermişiz gibi, gözümüze sokuluyor tüm olumsuzluklar.

Öyle ya, sonradan “Kadınlar Günü” olarak ilan edilen 8 Mart 1857 tarihinde, ABD’nin New York kentinde 40.000 dokuma işçisinin “daha iyi çalışma koşulları” istemiyle bir tekstil fabrikasında greve başlaması ve polisin işçilere saldırmasının ardından işçilerin fabrikaya kilitlenmesi… Arkasından çıkan yangında işçilerin fabrika önünde kurulan barikatlardan kaçamaması sonucunda çoğu kadın olmak üzere 129 kişi can vermemiş gibi; Che Guevara’nın Bolivya ordusu tarafından öldürüldüğünü kanıtlamak için cenazesiyle, günümüz tabiriyle, selfie yapılmamış gibi; sırf ten renklerinden dolayı yüz binlerce insan ölmek için yalvarmamış, işkenceler çekmemiş gibi; Budist rahip Thich Quang Duc, Güney Vietnam hükümetinin “din adamlarına eziyet etmesini” kendini yakarak protesto etmemiş gibi; Peygamber Efendimiz baskı ve zorbalıklarla karşılaşarak Mekke’den Medine’ye hicret etmek zorunda kalmamış gibi; dünya teknoloji şirketlerinin en gözde olduğu yıllarda yine bir teknoloji devi olan Nokia iflasın eşiğine gelmemiş gibi; “Son ırmak kuruduğunda, son ağaç yok olduğunda, son balık öldüğünde beyaz adam paranın yenmeyen bir şey olduğunu anlayacak.” diyerek hâlâ bizlere ders veren Kızılderili topluluklar yok edilmemiş gibi davranıyoruz.

Ülkelerin 3. Dünya Savaşı’nı çıkarmalarından, hatta sanki daha önce hiç kullanılmamış gibi nükleer bomba kullanmalarından korkuyoruz. Ne o? Anımsayamadık mı yoksa? Anımsayanlar lütfen bu paragrafı atlasınlar da anımsayamayanlara iki çift sözüm var:

Evet, unutursak yapılan kötülükleri, yaşanan olumsuzlukları; sanki dünya tarihinde hiç yaşanmamış da günümüzde yaşanıyormuşçasına hayatta kalmanın su, kan ve oksijen kadar değerli olan umudunu alırlar. Sen de nefessiz bir nefer olarak kalakalırsın; ne yöne yürüyeceğini bilemez, hangi yöne bakacağını dahi düşünemezsin. O nükleer bombayı yemişçesine bir nesil ortaya çıkar.

Umut; nefestir, sudur, damarlarındaki kandır.
Umut olmadı mı yaşam pınarlarından birini yitirmişsin demektir. Ha susuz kalmışsın, ha oksijensiz.

Umut değil midir yaşam? Umut değil midir yaşadığın günü bir amaca çeviren?

Umuttur, insanın yaşamını değerli ve bir amaç uğruna yaşanılır kılan.

Günümüzdeki güzelliklere odaklanmalı, umut var olmalı… Bu demek değil ki kötülüklere gözümüzü kapatalım. Bu demek değil ki sadece güzellikleri görelim. Dünya kurulduğundan beri iyilik de vardı, kötülük de… Ve bundan sonra da olacak. Bizler kötülükleri daha çok göz önüne koyar ve onların üzerine konuşursak; yaşanan güzellikler yer bulamaz kısacık ömrümüzde.

Yaşamınızda iyilik ve güzelliklere öylesine yer açın ki; kötülük ve olumsuzluklar kendilerine yer bulamasın.

Kaynakça

• 8 Mart 1857 Kadınlar Günü Olayı:
  International Labour Organization (ILO). International Women’s Day – History.
  👉 https://www.ilo.org/global/about-the-ilo/history/international-womens-day/lang–en/index.htm
• Che Guevara’nın Ölümü:
  Anderson, J. L. (1997). Che Guevara: A Revolutionary Life. Grove Press.
  👉 https://www.penguinrandomhouse.com/books/2527/che-guevara-by-jon-lee-anderson/
• Thích Quảng Đức’un Kendini Yakması:
  Biggs, M. (2005). “Dying without Killing: Self-immolations, 1963–2002.” In Making Sense of Suicide Missions. Oxford University Press.
  👉 https://academic.oup.com/book/11546/chapter/159243191
• Hicret (Mekke’den Medine’ye Göç):
  Hamidullah, M. (1998). İslam Peygamberi. İrfan Yayınları.
  👉 https://islamansiklopedisi.org.tr/hicret
• Nokia’nın Çöküş Süreci:
  Vuori, T., & Huy, Q. (2016). “Distributed Attention and Shared Emotions in the Innovation Process: How Nokia Lost the Smartphone Battle.” Administrative Science Quarterly, 61(1), 9–51.
  👉 https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0001839215606951
• Kızılderili Sözü (“Son ırmak kuruduğunda…”):
  Deloria, V. (1994). God Is Red: A Native View of Religion. Fulcrum Publishing.
  👉 https://archive.org/details/godisrednativevi0000delo

Kaynakça

1. “Hayat mektebi… teorisini de tekniğini de öğretir insana.”
   • Dewey, J. (1938). Experience and education. Macmillan.
   • Erişim: https://archive.org/details/experienceeducat00dewe
2. “Yaşayarak öğrenmek de hayat mektebinin öğretim sistemidir, günümüz okullarında staj gibi…”
   • Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Prentice Hall.
   • Erişim: https://learningfromexperience.com/downloads/research-library/experiential-learning-theory.pdf
3. “Bazen bir arkadaş bazen bir kardeş elinden tutar insanın…”
   • Knowles, M. S., Holton, E. F., & Swanson, R. A. (2014). The adult learner (8th ed.). Routledge.
   • Erişim: https://www.routledge.com/The-Adult-Learner/Knowles-Holton-Swanson/p/book/9780415739023
4. “Öğrenmek isteyen, öğrenci olmak isteyen sadece onu düşünmeli, yılmamalı! Para pul düşünmemeli…”
   • Freire, P. (2005). Pedagogy of the oppressed. Continuum. (Orijinali 1970).
   • Erişim: https://archive.org/details/pedagogyofoppress00freirich
5. “Birebir eğitim evdedir… ev ödevleri bu sebepten verilmektedir.”
   • Ertürk, S. (2013). Eğitimde program geliştirme. Edge Akademi

İstanbul…

İstanbul, kimileri için taşı toprağı altın, kimileri için tutku, kimileri için manevi bir şehirdir. Asırlar boyu hep böyle olmamış mı?

Örneğin, ilk olarak M.Ö. 512’de boğazın en dar yerine gemileri yan yana dizerek köprü kuran I. Darius’un, ordularını boğazın diğer yakasına geçirdiği biliniyor. Dünyanın en gözde şehirlerinden birisi olan ve toplamda bilinen 29 kez kuşatılan başka bir şehir var mıdır acaba?

Bu kadar insanlığı heyecanlandıran, sahip olma ve sahip olunma arzusu uyandıran bir şehir… Belki de o, sahip olunmayı seviyordur en güçlü tarafından. “Evet, güçlü olan sevsin beni, en çok seven sevsin beni,” diyordur belki. Hiç düşündünüz mü? Olaya bir de İstanbul gözünden baktınız mı? O neden istemesin sevilmeyi, güçlü olmayı, hükmetmeyi, değerli olmayı?

Belki sırf bu yüzden bizler Bizans surlarının ve askerlerinin başarısını hesaba katarken, İstanbul direndi tam 28 kez. İstanbul kumar oynamayı hiç sevmez; hep kazanan olmak ister. Sen ise İstanbul ile kumar oynadığını düşünürsün: “1 vereyim, 10 alayım” beyhude bir sözdür İstanbul için. 1 alır, 10 vermez! Verdiyse 10 almıştır senden ki vermiştir.

Düşünsenize: “Ya Bizans’ı alırım, ya da Bizans beni!” dememiş miydi II. Mehmet? Kendini feda etmişti ki İstanbul da kendini hediye etti II. Mehmet’e. Dedik ya, bazıları için İstanbul bir tutkudur. II. Mehmet için de bir tutku… Ve bir rivayete göre İstanbul, kavuşamayan iki topraktan yaratılanı temsil eder.

İki kıtanın bu denli yakın olduğu, bu denli kıvrım kıvrım olduğu ve kavuşamadığı yer İstanbul’dur. Bu sebepten midir bilinmez, kavuşmalar İstanbul’da olur.

Hee, bu arada hediyem mi? Dedik ya, İstanbul özel olmak ister; onu da buradan yazacak değiliz herhalde…

Kaynakça

1. “İstanbul Boğazı’na ilk köprü, Pers kralı I. Dareios’un İskit seferi sırasında MÖ 512 yılında inşa edildi.”
   • I. Darius’un, MÖ 512’de İskitlere karşı yaptığı sefer sırasında İstanbul Boğazı’na kurduğu gemilerle geçiş sağladığı bilinmektedir.
   • Erişim: https://oneyacht.org/en/maritimeculture/the-first-bridge-over-the-bosphorus/ Seydişehir Gündem
2. “İstanbul, toplamda bilinen 29 kez kuşatılmıştır.”
   • İstanbul, tarih boyunca toplamda 36 kez kuşatılmıştır.
   • Erişim: https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sieges_of_Constantinople
3. “II. Mehmet, İstanbul’u fethederek Bizans İmparatorluğu’na son vermiştir.”
   • II. Mehmet (Fatih Sultan Mehmet), 1453 yılında İstanbul’u fethederek Bizans İmparatorluğu’na son vermiştir.
   • Erişim: https://en.wikipedia.org/wiki/Fall_of_Constantinople
4. “İstanbul, Asya ve Avrupa’yı birbirine bağlayan bir kavuşma noktasıdır.”
   • İstanbul, Asya ve Avrupa kıtalarını birbirine bağlayan stratejik bir konuma sahiptir.
   • Erişim: https://www.dailysabah.com/turkiye/turkiye-celebrates-anniversary-of-conquest-of-istanbul/news